MEF Menu
Middle East ForumDonateSupport MEF
Orta Doğu Forumu · Middle East Forum
Observer

Türkiye'nin Çin enerji anlaşması, S-400 gibi Washington'dan sert tepki getirir mi?

Ankara, sıkı finansman koşulları ile net takvimde ısrar etmeli ve hassas altyapının denetimini Türkiye'de tutmalı.

Umud Shokri, Washington, D.C. merkezli bir enerji stratejisti ve dış politika danışmanıdır; enerji güvenliği, iklim politikası ve küresel enerji dönüşümleri alanlarında 20 yılı aşkın deneyime sahiptir.

Turkey imports much of its energy but has begun to expand domestic gas production and renewable energy sources.
Türkiye enerjisinin büyük bölümünü ithal ediyor; ancak yurt içi doğal gaz üretimi ile yenilenebilir kaynakları genişletmeye başladı. · Shutterstock

Türkiye, Çin finansmanıyla sürdürülebilir enerji geliştirmeyi hedefliyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın yanıtlaması gereken soru şu: Çin teknolojisini kucaklaması, Rus savunma ürünlerine yönelişinde görülen örüntüyü tekrarlayacak mı? Zira o yönelişin ardından ABD hükümeti Türkiye'yi F-35 Müşterek Taarruz Uçağı programından çıkarmıştı.

Kusurlu olsa da, Türkiye'nin Rus yapımı S-400 silahlarını edinmesiyle kurulan benzetme hâlâ cazip. Bir ülkenin elektrik şebekesinin sahipliği güvenlik sorunları doğurabilir; önerilen yatırım da elektrik iletim altyapısını içeriyor. Başkan Donald Trump Erdoğan'a karşı saygılı tutumunu sürdürse de, Türk lideri büyük olasılıkla ne Demokratların kontrolündeki bir Kongre'den ne de Trump'ın halefinden böyle bir cömertlik görecek.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı'nın 12 Kasım 2026'da Antalya'da düzenlenen 31. toplantısında, Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar Çin Ulusal Enerji İdaresi (National Energy Administration) ile bir ön anlaşmaya varıldığını açıkladı. Buna göre Çin, enerji depolama, 4.000 megavatlık iletim altyapısı ve 7.000 megavatlık güneş ve rüzgâr enerjisi için 15 milyar dolar yatırım yapacak. Bayraktar, iş birliğinin Türkiye'ye teknoloji ve türbin üretimi getirebileceğini söyledi.

Bu, Türkiye'nin imalatını güçlendirebilir ve ülkenin dış yakıta bağımlılığını azaltabilir. Ancak iki taraf da ne yerleri, ne finansman planlarını ne de tamamlanma tarihlerini açıkladı. Projelerde gecikme ya da maliyet artışı yaşanması hâlinde riskin ne kadarını Türk ortakların, Çinli finansörlerin veya kamunun üstleneceği belirsiz.

Türkiye'nin beklemek için gerekçesi var. 2024'te Çinli elektrikli araç üreticisi BYD (Build Your Dreams), Batı Türkiye'deki Manisa'da yıllık 150.000 araç üretim kapasiteli 1 milyar dolarlık bir tesis kurma niyetini açıklamıştı. 2026'nın ortası itibarıyla inşaat başlamamıştı. BYD'li bir yöneticiye göre şirket, gecikmelerin ardından Türk yetkililerin şirketin teşviklere erişimini engellemesi üzerine projeyi askıya aldı.

Olası güvenlik endişelerini gerekçe gösteren Trump, Ağustos 2026'da ABD elektrik şebekesindeki yabancı tedarikli teknolojinin incelenmesi için bir emir çıkardı. Türkiye bu emrin kapsamında değil; ancak ABD'li yetkililerin Çin'in stratejik niyetleri ve Türkiye'nin genel yönelimi konusunda kaygıları arttıkça, bu yine de bir uyarı niteliği taşıyor.

İşte Erdoğan'ın Trump'la kişisel ilişkisi tam da burada göründüğünden daha az koruyucu olacak. Trump, Türkiye'ye yönelik yaptırımları kaldırmak istediğini söylemiş ve F-35 satışına açık olduğunu belirtmiş olsa da, Kongre'yi buna uymaya zorlayacak bir yetkisi yok.

Gelecekteki bir yönetim, fiilî sözleşmeler Çinli tedarikçilere hassas şebeke yazılımı üzerinde kontrol, operasyonel verilere erişim ya da Türkiye'nin kolayca ikame edemeyeceği sistemlerin bakım sorumluluğunu verirse, Çin'in bu işin içinde olmasına karşı daha sert bir tutum alabilir. Konuyu savunma teknolojisi veya diğer ortak projelere ilişkin görüşmelerde gündeme getirebilir. Türkiye'nin, ABD istihbaratının casusluk riski taşıdığına inandığı Çinli cep telefonu devi Huawei ile sorunlu ilişkisi nedeniyle Washington'da sabır zaten tükenmiş durumda.

Yaptırımlara varmasa bile, yeni bir anlaşmazlık onayları yavaşlatabilir ve yıllardır süren savunma sürtüşmelerinin yükünü taşıyan bir ilişkiyi daha da gerebilir. Gerçek risk, Türkiye'nin imzalayacağı sözleşmelere bağlı olacak.

Türkiye, tüm yumurtalarını aynı sepete koymadan da Çin'in teknik birikiminden yararlanabilir. Sıkı finansman ve net takvimler konusunda ısrarcı olmalı, Türk şirketlerine gerçek bir rol vermeli, hassas altyapının denetimini Türk tarafında tutmalı ve Avrupa, Basra Körfezi ile diğer yatırımcılardan rakip teklifler aramalı.

Tercih yalnızca Pekin ile Washington arasında değil. Türkiye'nin daha fazla yenilenebilir enerjiye ihtiyacı var ve Çin bunu sağlamaya yardımcı olacak güçlü bir konumda. Yine de Erdoğan, S-400 vakasını bazı kararların herhangi bir ABD başkanlığından daha uzun ömürlü sonuçlar doğurduğunu hatırlatan bir ders olarak görmeli. BYD deneyimi ise Çin'in kimi zaman vaat etmekte, teslim etmekten daha hızlı olduğuna dair bir uyarı olmalı.

Ankara sözleşmeleri sağlama alır ve ortak seçme kabiliyetini korursa, enerji anlaşması geleceğini güçlendirebilir. Bu soruları es geçerse, bugünün yeşil yatırım duyurusu yarının diplomatik baş ağrısına dönüşme riski taşır.

Orta Doğu Forumu analizlerini e-postayla alın: bültene abone olun (İngilizce)