MEF Menu
Middle East ForumDonateSupport MEF
Orta Doğu Forumu · Middle East Forum
Observer

Yunanistan, Türkiye'ye karşı Afrika'da inisiyatif almalı

Türkiye bugün Somali'yi, Fransızlar ve Belçikalıların sömürge topraklarına davrandığı biçimde kullanıyor.

Michael Rubin, İran, Türkiye ve Afrika Boynuzu üzerine uzmanlaşmıştır. Kariyeri boyunca Pentagon'da yetkili olarak görev yapmış; İran, Yemen ve Irak'ta saha deneyimi edinmiş, ayrıca 11 Eylül öncesinde Taliban ile temaslarda yer almıştır. Rubin, ABD Deniz Kuvvetleri ve Deniz Piyadeleri birliklerine bölgesel çatışmalar ve terörizm hakkında ders vererek askerî eğitime de katkıda bulunmuştur. Akademik çalışmaları arasında “Dancing with the Devil” ve “Eternal Iran” gibi önemli yayınlar yer almaktadır. Rubin, doktora ve yüksek lisans derecelerini Yale Üniversitesi'nden tarih alanında; biyoloji alanındaki lisans derecesini de aynı üniversiteden almıştır.

Turkey controls Mogadishu Port, Somalia’s key maritime hub, and its international airport.
Türkiye, Somali'nin kilit deniz üssü olan Mogadişu Limanı'nı ve uluslararası havalimanını kontrol ediyor. · Shutterstock

Somali, işgal altındaki Kuzey Kıbrıs'ın ardından hızla Türkiye'nin en önemli ikinci sömürgesi haline geldi. Türkiye, Mogadişu'nun uluslararası havalimanını kontrol ediyor ve limanını işletiyor. Türkiye'nin Ziraat Katılım Bankası, yarım yüzyıl sonra Somali'de faaliyet gösteren ilk yabancı banka oldu. Türk ordusunun emeklilik fonu OYAK, Somali sularındaki balıkçılık lisanslarında tekel kurmak üzere bir şirket kurdu. 7 Mart 2024'te Somali hükümeti ile Türkiye'nin devlet petrol şirketi, üç açık deniz bloğu için üretim paylaşımı anlaşması imzaladı. Oruç Reis sismik araştırmalar yürüttü; Nisan 2026'da Çağrı Bey ilk derin deniz kuyusunu açmaya başladı. Metin kamuoyuna açıklanmamakla birlikte, aktarılanlara göre Türkiye balıkçılık, petrol ya da diğer kaynaklardan Somali'nin münhasır ekonomik bölgesinden elde edilen gelirin yüzde 30'unu alıyor.

Karada ise Türkler, üç bloğu kapsayan 6.200 mil karelik bir anlaşmayı Mogadişu'ya dayattı. Sızan şartlara göre Türkiye, Somali parlamentosunu devre dışı bırakan bu anlaşmada üretimin yüzde 90'ını alıyor. Kısacası Türkiye bugün Somali'yi, Fransızların ve Belçikalıların sömürge topraklarına davrandığı gibi kullanıyor. Belki de bu yüzden Somali, 860.000 fit karelik büyüklüğüyle Buckingham Sarayı'ndan biraz daha geniş olan Türkiye'nin en büyük büyükelçiliğine ev sahipliği yapıyor.

Türkiye ayrıca Somali'yi, sömürge erişimini Afrika'nın başka yerlerine genişletme hırsları için bir üs olarak kullanıyor. 50 milyon dolarlık bir eğitim üssü olan Camp TURKSOM, bugün Türkiye'nin yurt dışındaki en büyük üssü. Türkiye aynı zamanda, bir füze menzili işlevi de görebilecek bir “uzay limanı” inşa ediyor. Türkiye giderek artan biçimde Somali hükümeti adına Somalili milisleri silahlandırıyor ya da doğrudan kendi kuvvetlerini kullanıyor. Türkiye şimdiden TB2 ve Akıncı insansız hava araçlarını, ATAK helikopterlerini, F-16'ları, M48/M60 tanklarını ve 2.500'e varan askeri konuşlandırmış durumda.

Türkiye'nin varlığının meşruiyetten yoksun olduğunu anlamak elzem. Somaliland'in aksine Somali, tek kişi-tek oy esasına dayalı seçimleri yapmayı sürekli olarak başaramadı. Bunun yerine uluslararası toplum, birkaç yüz toplum ve klan liderini seçiyor; onlar da bir cumhurbaşkanı seçiyor. Böyle bir sistem yolsuzluğa açık; zira dış güçlerin, mevcut Cumhurbaşkanı Hassan Sheikh Mohamud gibi müşterileri adına oy satın alması kolay. Bugün Mogadişu'da yolsuzluk daha da beter. Hassan Sheikh Mohamud'un anayasal görev süresi 15 Mayıs 2026'da sona erdi; Somali Yüksek Mahkemesi bu tarihi teyit etti. Buna rağmen Türkiye, onu ayakta tutmayı ve zor sorular soran ya da konumlarını bir onay makinesi gibi kullanmayı reddeden milletvekillerini tecrit etmeyi veya diskalifiye etmeyi sürdürüyor.

Esasen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile istihbarat şefliğinden Dışişleri Bakanlığı'na geçen Hakan Fidan, Libya stratejilerini tekrarlıyor: Siyasi varlığı bütünüyle kendi himayelerine dayanan beceriksiz, yolsuz ve halk nezdinde itibarsız bir siyasetçiyi ayakta tutuyorlar. Karşılığında o başbakan ya da cumhurbaşkanı, egemenliği bir kenara atıp Türk idarecilerinin talep ettiği her şeyi yapıyor. Türk yetkililer, zamanın geçmesinin eylemlerinin hukuksuzluğunu veya Somali örneğinde anayasaya aykırılığını akladığını düşünüyor.

Ne yazık ki Yunanistan'ın edilgenliği, Türkiye'nin stratejisini çoğu zaman itirazla karşılaşmadan uygulamasına imkân tanıyor. Tanıma ve yatırım konusundaki Avrupa kaygıları, Türk angajmanı karşısında tutunamadı ve doğu Libya makamlarının hukuka aykırı Libya-Türkiye deniz yetki anlaşmasını onaylamasıyla sonuçlandı.

Somali, Yunanistan'ın birincil çıkar alanı olmayabilir - gerçi Yunan deniz taşımacılığını aksatma kapasitesine sahip her kıyı devletinin öyle sayılması gerektiği savunulabilir - ama küçük bir Yunan yatırımı Türkiye'nin hırslarını engelleyebilir, ordusunu aşırı yayılmaya zorlayabilir ve sömürgeciliğinin maliyetini yükseltebilir.

Türkiye'nin Aşil topuğu, Somali'nin üye devletlerinin haklarını anayasal olarak güvenceye alan federal bir sistemle yönetilmesi. Puntland, Jubaland, Güney Batı Eyaleti ve diğerlerinin her biri, Mogadişu'nun asgari müdahalesiyle yerel düzeyde kendini yönetme hakkına sahip. Önce Puntland, şimdi de Güney Batı Eyaleti, hem Mogadişu'nun yetki aşımını hem de Türkiye'nin buna verdiği desteği reddetti.

Türkiye'nin Güney Batı Eyaleti'ne saldırmak üzere F-16'ları konuşlandırdığı ve hatta belki de kendi eğittiği Somalili taburları ve danışmanlarını devreye sokmaya hazırlandığı görülürken, Yunanistan Güney Batı Eyaleti'nin meşru Başkanı Abdiaziz Hassan Mohamed Laftagareen'in yardımına koşmalı. Bu, herhangi bir Yunan askeri anlamına gelmek zorunda değil; ancak Yunanistan, Laftagareen'e Türkiye'yi bataklığa saplayacak ve müdahalesinin maliyetini yükseltecek kadar silah sağlamalı. Yunanistan'ın bunu tek başına yapması da gerekmez. Atina ile Nairobi daha önce birlikte iyi çalıştı ve operasyonel bağlarını yenilemeliler. Yunanistan ayrıca, Ankara ile Mogadişu'nun hırsları ne olursa olsun karasularını savunabilmeleri için Puntland ve Somaliland'le doğrudan çalışarak kendi sahil güvenlik birimlerine destek sağlayabilir.

Türkiye, rakiplerinin ve hasımlarının eylemsizliğine bel bağlıyor; Erdoğan da onlarca yıl boyunca nüfuzunu büyütebildi, çünkü hiçbir karşı koyuş olmayacağını biliyordu. Ucuza zorbalık yapıp rüşvet verebiliyordu. Aynı dinamik Yunanistan için de geçerli. Puntland'a ya da Somali'nin Güney Batı Eyaleti'ne yapılacak küçük bir yatırım, Türkiye'nin Somali projesini durma noktasına getirebilir.

Orta Doğu Forumu analizlerini e-postayla alın: bültene abone olun (İngilizce)