Türkiye'nin tehditleri ve Fransa'nın devreye girmesi Büyük Deniz Bağlantısı'nda tehlikeli bir emsal yaratıyor
Ankara, kendi çıkarlarını zedelediğini ve 'Mavi Vatan' doktrinine aykırı düştüğünü değerlendirdiği faaliyetlere itiraz ediyor.

Yunanistan ile Kıbrıs arasındaki, Avrupa Birliği tarafından finanse edilen elektrik bağlantı projesi Büyük Deniz Bağlantısı (Great Sea Interconnector), diplomatik bir gerilim filmine dönüştü. Çekişme, İtalyan araştırma gemisi Ievoli Relume'nin Kaşot'un güneyinde deniz tabanı araştırmaları yürüttüğü Temmuz 2024'te başladı. Ankara, Türkiye'nin Libya ile yaptığı hukuka aykırı deniz yetki alanları anlaşmasını fiilen uygulatmak amacıyla beş savaş gemisi göndererek Yunanistan'ın yargı yetkisine meydan okudu. Atina planlanan faaliyetlerin tamamlandığını savunurken, Ankara araştırmaların kendisiyle eşgüdüm içinde yürütüldüğünü öne sürdü.
Tepkiler hükümet üzerinde baskı oluşturdu. Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis'in eski bir danışmanı dahi iki yıl sonra, egemenlik haklarının kullanılması konusunda olumsuz bir emsal oluştuğunu kabul etti. Proje 2025'te mali, düzenleyici ve jeopolitik sorunlara bağlanan gecikmelerle karşılaştı; ancak Türkiye'nin meydan okuması her şeyin üzerinde bir gölge olarak duruyordu.
Yunanistan, Ankara'nın çıkardığı engelleri aşmak için Fransa'yı devreye sokarak ilerleme kararı aldı. Böylece 5 Ağustos 2026'da Fransız şirketi Meridiam, Büyük Deniz Bağlantısı'ndaki yüzde 66'lık hisseyi Yunanistan'ın Bağımsız Elektrik İletim İşletmecisi'nden (Independent Power Transmission Operator) devralmayı kabul etti; Türkiye bu gelişme üzerine askerî çatışma tehdidinde bulundu. 6 Kasım'da Yunanistan, Fransız gemisi Abeille Marengo'nun yeni araştırmalar yapacağını bildiren bir seyir duyurusu (NAVTEX) yayımladı.
Ne var ki geminin hareketinden beş gün önce, 5 Kasım'da Fransa, Türkiye'ye bir nota vererek planlanan faaliyetler hakkında bildirimde bulundu. Ankara ise izin verdiğini ileri sürerek kendisini araştırmaları onaylamakla yetkili makam gibi göstermeye çalıştı. Atina bu iddiayı reddetti; izin verme yetkisinin yalnızca Yunanistan ve Kıbrıs'a ait olduğunda ısrar ederek "bildirim" teriminin "izin"den farklı bir anlam taşıdığını savundu.
2015-2020 arasında Yunanistan Cumhurbaşkanlığı yapan Prokopis Pavlopulos uyardı: "Türkiye, dolaylı yollardan, hukuken yok hükmünde olan Türkiye-Libya mutabakat muhtırasının bir tür meşrulaştırılmasını ve uluslararası alanda tanınmasını sağlamaya çalışıyor. Ve şimdi de Fransız girişimini oldubittiler yaratmak için kullanacak."
Emekli büyükelçi Dimitris Karaitidis'e göre, yazışmayı "izin talebi" yerine "bildirim" olarak nitelemek "yanıltıcıydı." Yunanistan Başbakanı Kostas Simitis'in eski danışmanlarından Karaitidis, "Türkiye bunu bilerek, dayatmaya çalıştığı hukuka aykırı hakların dolaylı bir tanınması olarak yorumluyor," dedi.
Avrupa Hukuku uzmanı Yorgos Anthrakefs, Atina ve Paris'i hukuku çarpıtmakla suçladı. "Birleşmiş Milletler 1982 Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin 79. maddesi denizaltı kablolarının döşenmesine ilişkin hükümleri düzenler. Herhangi bir ülkeye herhangi bir türde bildirim yapılmasını gerektirmez. Yunanistan ve Fransa bu hükmü ihlal etti, çarpıttı ve değiştirdi; böylece başka ülkelerin de bu hükmün uygulanmasını fiilen ihlal etmesine, çarpıtmasına ve değiştirmesine imkân tanıyabilecek tehlikeli bir emsal yarattı," dedi.
Türk Deniz Kuvvetleri komutanının açıklamaları, Yunan analistlerin ve siyasetçilerin tedirginliğini doğruluyor. Oramiral Ercüment Tatlıoğlu, Türkiye'nin stratejik konumlanışını ortaya koyuyor ve Ankara'nın, Doğu Akdeniz'deki çıkarlarını ihlal ettiğini ve Erdoğan hükümetinin ilan ettiği revizyonist bir doktrin olan sözde "Mavi Vatan"la çeliştiğini değerlendirdiği faaliyetlere muhalefetini dile getiriyor.
Yunanistan Millî İstihbarat Servisi'nin eski görevlilerinden Savvas Kalenteridis, "Esasen Ankara, egemenlik haklarının bu yolla tanınmasını istiyor. Büyük Deniz Bağlantısı'nda yaşananlardan sonra, Ege'de onun onayı olmadan hiçbir şey yapamayacağız. NAVTEX yayımlamak, bunları dosyasına eklemek ve mesele uluslararası bir mahkemeye taşınırsa bunlara dayanmak istiyor," dedi. Türkiye bugüne kadar bunu on vakada başardı; en sonuncusu, konuşlandırılması için Almanların Türkiye'nin rızasını talep ettiği Kobi Ruegg adlı araştırma gemisiyle ilgiliydi.
Dolayısıyla bu, yalnızca Yunanistan ve Kıbrıs'ı değil, daha geniş bir çevreyi etkileyen tehlikeli bir emsal yaratıyor. Yunanistan, Fransa üzerinden bu tür bildirimler yapmaya başladığında, Avrupa hukukunun da bir parçası olan Deniz Hukuku'nda öngörülmeyen bir uygulama devreye giriyor. Bir bakıma, Türkiye'nin deniz yetki alanı iddiaları tuhaf ve hukuka aykırı olsa da, Yunanistan'ın ve daha genel olarak Avrupa'nın sergilediği çekingenlik bu iddiaları gerçeğe dönüştürme riski taşıyor.
Orta Doğu Forumu analizlerini e-postayla alın: bültene abone olun (İngilizce)