Tel Aviv ile Gazze’nin kardeş şehir sözü

Tel Aviv ile Gazze kenti bir zamanlar, en azından kâğıt üzerinde, kardeş şehirdi. 24 Eylül 1998’de belediye başkanları Roni Milo ve Aoun al-Shawa, Barselona Belediye Başkanı Joan Clos ile birlikte bir iş birliği anlaşması imzaladı. Belediyeler arası ziyaretler ve kültürel projeler, Oslo’nun diplomatik vaatlerini kent sakinleri arasında gündelik bağlara dönüştürecekti. Bu çabanın finansmanına Barselona destek verecekti.

1995 tarihli Oslo II anlaşması ve 1997 tarihli Hebron Protokolü barış sürecini ilerletmeyi sürdürse de, Filistinli intihar saldırıları İsrail’de, tavizlerin güvenlik getireceğine dair kuşkuları derinleştirdi. Muhalefete rağmen Tel Aviv belediye meclisi anlaşmayı onayladı.

Vaat edilen ortaklık hiçbir zaman gelişmedi. İkinci İntifada güveni paramparça etti. İsrail 2005’te Gazze’den yerleşimlerini ve askerî varlığını çekti; Hamas 2006’daki Filistin yasama seçimlerinde küçük bir çoğunluk kazandı ve ardından 2007’de Gazze’yi şiddetle ele geçirerek Fetih mensuplarını öldürdü ya da sürgüne gönderdi. Yaser Arafat’ın Filistin Yönetimi döneminde tasarlanan bir anlaşma, artık İsrail’in yok edilmesine adanmış bir terör hareketiyle karşı karşıyaydı.

Buna rağmen Tel Aviv kapıyı açık tuttu. 2008’de İsrail yerleşimleri roket ateşi altındayken ve asker Gilad Shalit Gazze’de esirken, Belediye Başkanı Ron Huldai meclis üyelerine anlaşmayı iptal etmek yerine dondurma çağrısı yaptı. Üyeler bunu kabul ederek koşullar düzeldiğinde iş birliği ihtimalini korudu.

Hamas ise bunun yerine cephaneliğini ve askerî tünellerini genişletti. İsrailli sivillere yönelik ayrım gözetmeyen roket saldırıları hukuka aykırıydı. İnsan kalkanı taktikleri, İsrail’in sivil kayıplardan kaçınma çabalarını istismar ederken Filistinlileri tehlikeye atıyordu. 2012’de Gazze’den atılan roketler Tel Aviv bölgesine ulaştı. Gazze’nin kâğıt üzerindeki kardeş şehri, fiiliyatta bir hedefe dönüşmüştü.

Barselona’da ise Katalonya Filistin Topluluğu (Comunidad Palestina de Cataluña), 2009’a gelindiğinde Tel Aviv ortaklığının sona erdirilmesini talep etti. O yılın ocak ayında, örgütün Barselona merkezli sözcüsü Salah Jamal, Hamas’ın Arapları “emperyalist planlara karşı direniş söylemi” etrafında toplayabilme kabiliyetinin altını çizerken İsrail’i “Filistin davasını imha etmeye” çalışmakla suçladı. 2014’te örgütün internet sitesi, İsrailli aktivist Michel Warschawski’nin Hamas’ı “her şeyden önce bir direniş hareketi” diye tanımladığı ve “Tüzüğü beni hiçbir zaman rahatsız etmedi” dediği bir söyleşiyi yeniden yayımladı. Liberal bir İsrail belediyesi dışlanırken, Hamas’ın şiddeti meşrulaştırılıyordu.

2017’de, Barselona Belediye Meclisi’nin sübvanse ettiği Literal kitap festivali uçak korsanı Leila Khaled’i ağırladı. Khaled, Avrupa Birliği’nin terör örgütleri listesinde yer alan Filistin Halk Kurtuluş Cephesi’nin önde gelen isimlerindendi. Festivalin programı onun ilk uçak kaçırma eylemini “tam bir başarı” diye nitelendiriyordu. Meclis, konuşmacıları kendisinin seçmediğini söyledi. Buna rağmen kamu finansmanı, İsrail’e karşı silahlı mücadeleyi savunmayı sürdüren birine kürsü sağlanmasına katkı sundu.

Şubat 2023’te Barselona Belediye Başkanı Ada Colau, Tel Aviv anlaşması da dâhil olmak üzere İsrail’le ilişkileri askıya aldı. Colau, hükümet politikasına karşı çıktığını söylese de, siyaseti Başbakan Benjamin Netanyahu’nunkiyle güçlükle özdeşleştirilebilecek bir belediyeyi fiilen cezalandırmış oldu. İspanya Yahudi Cemaatleri Federasyonu bu kararı “rafine antisemitizm” diye kınadı. Sosyalist halefi Jaume Collboni o yılın eylül ayında ilişkileri yeniden tesis edince, Colau’nun partisi onu “Siyonist lobi” karşısında boyun eğmekle suçladı.

Hamas’ın 7 Ekim 2023’teki Yahudi katliamının ardından İsrail’in vatandaşlarını savunma hakkı ve görevi vardı. Buna karşın Barselona’nın yöneticileri, Hamas’ı yenilgiye uğratmaya dönük harekâtı izolasyon gerekçesi saydı. Colau bunu soykırım diye niteledi. Uluslararası Adalet Divanı’nın Ocak 2024 tarihli geçici tedbirleri böyle bir tespit içermiyordu; esasa ilişkin karar henüz verilmemişti. İddia bir olgu gibi sunuldu ve tarihçi Simon Schama’nın “yeni kan iftirası” dediği şeye resmî bir inandırıcılık kazandırdı.

Mayıs 2025’te Barselona meclisi belediyeler arası anlaşmayı feshetti. 20 maddelik karar iki devletli çözümü destekliyor, ancak Hamas’tan bir kez bile söz etmiyordu. Karar, İsrail’den eylem talep ederken, soykırımcı amaçları—İsrail’in yok edilmesi ve Yahudilerin öldürülmesi—kuruluş tüzüğünde açıkça yazılı olan bir terör hareketini yenmeye dönük İsraillilere inandırıcı hiçbir strateji sunmuyordu. Hamas kararı memnuniyetle karşıladı ve Tel Aviv’i “işgal altındaki bir kent” olarak tanımladı.

Madrid’deki hükümet de Barselona’nın yaklaşımını benimsedi: Eylül 2025’te Başbakan Pedro Sánchez, İsrail’i “savunmasız bir halkı yok etmek”le suçladı ve ülkeye karşı yeni kısıtlamalar açıkladı.

Bu arada İspanya’da antisemitizm, 7 Ekim 2023 katliamının ardından tırmandı. Ülkenin antisemitizm gözlemevi 2022’de 34, 2023’te 60 olay kayda geçirdi. İspanya Yahudi Cemaatleri Federasyonu 2025’te 221 antisemitik olay kaydetti; bu sayı 2024’te 193’tü. Federasyonun başkanı David Obadía, Yahudi çocukların polis koruması altında okula gittiğini anlattı. Buna rağmen Eylül 2026’da Gençlik ve Çocuk Bakanı Sira Rego, “nehirden denize” özgür bir Filistin’i sahiplendi. Bir bakan, Yahudi halkının kendi kaderini tayin hakkını reddeden antisemitik bir sloganı benimsiyorken, Madrid’in iki devletli çözüme destek iddiası inandırıcılığını yitiriyor.

Barselona’nın önlemleri yargı denetiminden de geçemedi. Ekim 2026’da Katalonya Yüksek Adalet Divanı, 2023’te İsrail’le ilişkilerin askıya alınması ve tedarik kısıtlamalarının ayrımcı olduğu ve belediye yetkilerini aştığı gerekçesiyle iptalini onadı. Tel Aviv anlaşmasının 2025’teki ayrı feshi, kararın kapsamı dışında kaldı.

Siyasi çifte standart açıktı: Barselona demokratik İsrail’den kapsamlı değişiklikler talep ediyor, Hamas’ın Gazze’deki diktatörlüğünden ise hiçbir şey istemiyordu. Bir arada yaşama mesajı verirken, iş birliği için bir kanalı açık tutmuş İsrail kentini dışlıyordu. Barış adına bir köprüyü yıktı. Hamas alkışladı.