Gensoru girişimleri İran'daki hizip mücadelesinin aynası
Rejimin her iki bakanı da koruması halinde, reformcularla ordunun iktidar çevresinde kenetlendiği ortaya çıkacak.
Shay Khatiri, Yorktown Institute’ta kıdemli araştırmacı ve Rainey Center’da araştırmacıdır.
İran parlamentosundaki bazı sertlik yanlıları, Çalışma Bakanı Ahmad Meydari ile Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi hakkında gensoru verilmesini istiyor. Bu girişim, rejimin kendi sertlik yanlısı tabanının maksimalist talepleriyle baş etmekte zorlandığı bir döneme denk geliyor. Rejimin bu süreci nasıl yöneteceği, izlediği istikamet hakkında önemli ipuçları verecek.
2 Ekim ve 6 Ekim 2026 tarihlerinde bir grup milletvekili, sırasıyla Meydari ve Araghchi hakkındaki gensoru önergelerini, yürütme kurulunun onayı beklenmek üzere, Meclis sistemine kaydetti.
Mart 2025'te sertlik yanlıları, Ekonomi Bakanı Abdolnaser Hemmati hakkında gensoru süreci başlatmış; parlamento da ezici çoğunlukla onun görevden alınması yönünde oy kullanmıştı. O sertlik yanlıları, dönemin Dini Lideri Ali Khamenei'nin gözdeleriydi. Aynı grup şimdi yeniden etkisini artırmaya çalışıyor; ancak zayıflayan konumları nedeniyle sonuçların farklı olması muhtemel.
Meydari, İran Reform Cephesi Partisi (Reform Front of Iran Party) üyesi ve 2000-2004 arasında reformcuların egemen olduğu parlamentoda milletvekilliği yaptı. Tartışma yaratan şekilde, 126 meslektaşıyla birlikte, ABD'nin Afganistan'ı işgalinin ardından 2002'de Ali Khamenei'ye gönderilen ve onu "zehir kadehini içmeye", İran halkının iç reform arzusunu karşılamaya ve Batı'ya düşmanlığı bırakmaya çağıran bir mektuba imza attı; mektubun taslağını hazırladığı da iddia ediliyor. Meydari daha sonra bu girişimdeki rolünden pişmanlık duyduğunu dile getirdi ve parlamento iki yıl önce onu isteksizce onayladı. Ancak geleceği belirsiz.
Araghchi'nin sertlik yanlısı eleştirmenleri, onun mevcut tutumundan hoşnut değil. Gece gösterileriyle rejimi zorlayan Paydari fraksiyonunu destekleyen Raja News, Araghchi'yi 2015'te Kapsamlı Ortak Eylem Planı'na varılmasındaki rolü ve son dönemdeki Mutabakat Zaptı nedeniyle sert biçimde eleştirdi. Bu fraksiyon, ABD ile müzakerelere karşı çıkmayı sürdürüyor. Khorasan gazetesi ise onu, petrol fiyatını düşüren bir diplomasi yürütmekle eleştirdi. Paydari milletvekili Hossein-Ali Haji-Deligani daha da ileri giderek, Araghchi'yi "maksatlı mülakatları" aracılığıyla "petrolün fiyatını Amerika için düşürmekle" suçladı.
Rejimin güvenlik aygıtı Meydari'ye kin beslerken, İslam Devrimi Muhafızları Ordusu'na (İDMO) yakınlığı olduğu bildirilen Araghchi'yi beğeniyor. Yürütme kurulunun muhafazakâr üyelerinden Alireza Salimi, Araghchi hakkındaki gensoruyu hafife aldı. Süreci ilerletirken dikkate alınacak hususlardan birinin "mevcut koşullarda . . . maslahata uygun olup olmadığı" olduğunu söyledi. Bir diğer prensipçi Mohammad Rashidi de meslektaşının görüşlerini yineledi. Ahmadinejad yönetiminde görev yapmış olan Mansour Haghighatpour, Gaib İmam'dan "savaşın ortasında atın eyeri değiştirilmez" sözünü aktardı. "Çalışma bakanı hakkında gensoru açılmasının maslahata aykırı olduğunu düşünüyorum" dedi. Güvenlik aygıtına yakın Khabar Online ise Araghchi'nin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu için New York'ta bulunduğu sırada yetkisiz diplomasi yürüttüğü yönündeki Paydari eleştirilerini payladı.
Şimdi izlenmesi gereken iki soru var: Meydari ayakta kalabilecek mi ve rejim Araghchi'yi nasıl kurtaracak? Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian, kulisleri iyi bilen ve iktidar odaklarıyla çalışabilen bir siyasetçi. Milletvekilleriyle yaptığı görüşmede Meydari'yi destekledi. Parlamento Meydari hakkındaki gensoruyu oylarsa, onu görevden alacak oyları bulmaları mümkün. Buna karşılık, parlamentonun muhafazakâr yönetiminin oyları Araghchi lehine seferber etmesi neredeyse kesin. O halde soru, yürütme kurulunun bu iki isimden herhangi biri için oylamaya izin verip vermeyeceğine dönüşüyor.
Meydari vakası, daha önce bir bakanını, Ekonomi Bakanı Abdolnasser Hemmati'yi, gensoruyla kaybetmiş olan Pezeshkian'ın gücünü sınayan bir test. Yine de bunun bir olumlu yanı da olabilir: Paydari fraksiyonunun Araghchi hakkında gensoru için gereken oyları toplamaya çalışıp başaramaması, fraksiyonun itibarını sarsar ve Pezeshkian ile görece ılımlı diğer isimlerin iç siyasetteki aşırılıkları dizginlemesine imkân tanır. Eğer düzen Paydari'yi dışlayıp her iki ismi de kurtarırsa, bu, reformcularla ordunun rejim etrafında ve yeni bir dengeye doğru birleştiğinin kanıtı olacaktır.
Meydari'nin yaklaşık çeyrek yüzyıl önce Khamenei'ye söylediği "zehir kadehi" sözlerini kimse unutmadı. Mojtaba Khamenei resmen dini lider iken Meydari ayakta kalırsa, bu, hayalet dini liderin henüz son sözü söyleyemediğini neredeyse kesin biçimde gösterecektir.