Özerklik sonrası Kuzeydoğu Suriye'de iktidarın ticareti
Siyasi bağlantısı olanlar çeşitli sektörlerde kazançlı ihalelerle ödüllendiriliyor.

Kürt özerkliğinin çöküşünün ardından Kuzeydoğu Suriye’de yeni bir yolsuzluk biçimi ortaya çıktı. Bölge artık resmen Şam’daki merkezî hükûmetin denetiminde olsa da, feshedilen Özerk Yönetim ve Suriye Demokratik Güçleri ile bağlantılı eski yetkililer ve ağlar, yeni güç dengelerini kendi çıkarları için kullanıyor.
Yerel kurumların ve idari personelin Suriye devletine devri, Kürt öncülüğündeki kurumları Şam’ın otoritesi altına almayı amaçlayan sözde entegrasyon sürecinin kabul gören bir parçasıydı.
Ne var ki sorun, bir otoriteden diğerine geçişin rutin bir devrinin ötesine geçiyor. Bazı eski yetkililer ve bağlantılı ağlar, bugün sahip oldukları ilişkileri ve nüfuzu kullanarak Kuzeydoğu Suriye’nin kaynak bakımından zengin ekonomisinin birçok sektörüne yayılan gayriresmî bir iş ağı işletiyor. Böylece, süregelen geçişin yarattığı belirsiz yetki sınırlarından yararlanarak uzun vadeli çıkarlarını ve kaynaklara erişimlerini koruyorlar.
Örneğin Cezire Petrol Şirketi’ni (Jazira Oil Company) ele alalım. Kürt güçlerinin iç savaş sırasında Kuzeydoğu Suriye üzerindeki denetimlerini pekiştirdiği 2013’te kurulan şirket, zamanla Özerk Yönetim’in kilit ekonomik kolu hâline geldi. Özerk Yönetim içindeki fiilî iktidar partisi olan Demokratik Birlik Partisi’nin (PYD) eski eş başkanı Şahoz Hasan (Shahoz Hasan) bugün şirketin başında bulunuyor.
Hasan, PYD’yi 2017 ile 2020 arasında, bölgenin Suriyeli vekil güçlerin desteğiyle yürütülen birçok Türk askerî harekâtıyla karşı karşıya kaldığı kritik bir dönemde yönetti. Siyasi bir figür olarak pek karizmatik değildi ve partinin liderliğinde büyük ölçüde törensel bir rol oynadı. Ancak PYD’nin içinden çıktığı örgüt olan Kürdistan İşçi Partisi’nin (PKK) uzun süredir sadık bir bağlısıdır.
PYD’nin özel sektörün dört bir yanındaki şirketlere ve işletmelere yerleştirdiği kişiler tam da bu tür sadıklar; bunların çoğu kamuoyu tarafından bilinmiyor. Güçlü siyasi bağlantıları olan ve çeşitli sektörlerde kazançlı ihalelerle ödüllendirilen bu kişiler sayesinde parti ağları, bir zamanlar denetledikleri kurumların feshinden sonra bile ekonomik nüfuzlarını koruyabiliyor.
Kuzeydoğu Suriye genelinde petrol üretimini yıllarca tekelinde tutan şirket, sektöre ilişkin sorumluluğun Suriye Petrol Şirketi’ne devredilmesinin ardından odağını bölgede akaryakıt dağıtımı ve satışına ilişkin ihaleleri almaya çevirdi.
Türkiye ile Kamışlı-Nusaybin sınır kapısı yeniden açılmaya hazırlanırken, daha önce Özerk Yönetim’le bağlantılı kişilerin kapıda işletme ve ticari hizmet yürütmek üzere uzun vadeli sözleşmeler elde ettiği bildiriliyor. Bu örüntü, Kuzeydoğu Suriye yerel ekonomisinin neredeyse bütün hayati sektörlerine yayılmış durumda.
Özerk Yönetim ve Suriye Demokratik Güçleri, Kuzeydoğu Suriye’deki on yılı aşkın iktidarları boyunca hatırı sayılır mali kaynak biriktirmiş olsa da, bölge üzerindeki denetimlerinin sona ereceğinin kesinleşmesiyle birlikte Ağustos 2026’daki fesihlerine giden aylarda pahalı makine, ekipman ve araçları satarak servetlerini daha da artırmış görünüyorlar. Ardından bu satışlardan elde edilen gelirleri kendileriyle bağlantılı özel sektör şirketlerine aktardılar.
PYD, Suriye Demokratik Güçleri’nin feshedilmesiyle birlikte Kuzeydoğu Suriye’deki siyasi hâkimiyetini artık askerî güç yoluyla sürdüremeyeceğinin farkında. Bu nedenle partinin siyasi nüfuzunu koruma stratejisi, yerel ekonomideki varlığını pekiştirmeye ve ağlarını kilit ticari sektörlere yerleştirmeye dayanıyor. Suriye hükûmeti ise, PYD’nin ulusal egemenlik meselelerinde ya da merkezî hükûmete ayrılmış diğer kilit konularda Şam’ın otoritesine meydan okumaması kaydıyla, bu düzenlemeden memnun ya da en azından kayıtsız görünüyor.
Bazı sektörlerde Şam ile PYD, gayriresmî bir güç paylaşımı düzenlemesine vararak ekonomik ganimeti bölüşüyor; Suriye hükûmeti bu çerçevede Kürt partisinin ağlarını sürdürmesine ve kilit ticari faaliyetler üzerindeki nüfuzunu korumasına izin veriyor.
Hem Şam’ın hem de Kürt liderliğinin bakış açısından, Ocak 2026 mutabakatı biçiminde çerçevelenen bu düzenleme belli ölçüde istikrar sağlıyor. Ne var ki hayat pahalılığı artmaya ve ekonomik şikâyetler derinleşmeye devam ederken bu durum ters tepebilir. Tek başına geçici anlaşmalar ve gayriresmî güç paylaşımı düzenlemeleri Kuzeydoğu Suriye’de istikrarı ayakta tutamaz; bunun için yerel halka somut fayda olarak yansıyan ekonomik iyileşmeler de gerekir.
Orta Doğu Forumu analizlerini e-postayla alın: bültene abone olun (İngilizce)