MEF Menu
Middle East ForumDonateSupport MEF
Orta Doğu Forumu · Middle East Forum
Observer

Somali fiyaskosundan sonra Türkiye terörle mücadelede güvenilir bir ortak mı?

Türkiye'yi savunanlar ülkenin kusurlu davranışlarını kabul etse de, çoğu kez bedelin buna değdiğini öne sürüyor.

Michael Rubin, İran, Türkiye ve Afrika Boynuzu üzerine uzmanlaşmıştır. Kariyeri boyunca Pentagon'da yetkili olarak görev yapmış; İran, Yemen ve Irak'ta saha deneyimi edinmiş, ayrıca 11 Eylül öncesinde Taliban ile temaslarda yer almıştır. Rubin, ABD Deniz Kuvvetleri ve Deniz Piyadeleri birliklerine bölgesel çatışmalar ve terörizm hakkında ders vererek askerî eğitime de katkıda bulunmuştur. Akademik çalışmaları arasında “Dancing with the Devil” ve “Eternal Iran” gibi önemli yayınlar yer almaktadır. Rubin, doktora ve yüksek lisans derecelerini Yale Üniversitesi'nden tarih alanında; biyoloji alanındaki lisans derecesini de aynı üniversiteden almıştır.

Turkish President Recep Tayyip Erdoğan in a file photo.
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan. · Shutterstock

Bugün Türkiye söz konusu olduğunda bir paradoks var. Bir yanda Başkan Donald Trump, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz’de düzeni sürdürmek için giderek daha fazla Türkiye’ye bir vekil olarak yaslanıyor. Öte yanda ise Türkiye’nin kendi eylemleri bölgeyi istikrarsızlaştırıyor.

Türkiye sorunlu bir müttefik. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Hamas’a desteği, savunuculuğun ötesine geçiyor. Hamas’ın bugün İsrail’e karşı terör eylemlerini Türkiye’den planlama ihtimali, İran’dan planlama ihtimali kadar yüksek. Türkiye ayrıca El Kaide bağlantılı grupları ve IŞİD’i meşrulaştırıyor, destekliyor ve bundan kazanç sağlıyor. Türkiye’nin Kuzey Kıbrıs’taki işgali, hem İran vekilleri hem de Sünni aşırılıkçılar işgal bölgesindeki kumarhaneleri ve yüksekokulları kara para aklamak ve adam kaçırmak için kullanırken kangrenleşiyor. Daha yakın zamanda ise Erdoğan’ın milyarder oğlu Bilal, Lübnan’ın İsrail’le barışa yönelik adımlarını baltalamaya çalıştı.

Türkiye’nin Libya’daki müşterisi Abdul Hamid Dbeibeh, hem bir sonraki Osama bin Laden’i hem de 2012’de ABD’nin Bingazi’deki konsolosluğuna düzenlenen saldırıyla bağlantılı olarak aranan milisleri barındırıyor. Türkiye’nin Akdeniz’deki karasularına el koyma hamlesi, Pekin’in Güney Çin Denizi’ndeki kibrine rakip. Türkiye’nin destekçileri S-400 alımını çoğu kez Erdoğan’ın transaksiyonelliğinin bir belirtisi olarak rasyonalize etse de, bu tür fırsatçılık artık istisna değil, kural. Erdoğan, Finlandiya ve İsveç’in NATO’ya katılımına ilişkin vetosunu kaldırmadan önce taviz koparmak için NATO’yu rehin aldı; daha yakın zamanda aynı modeli Çin’le tekrarladı, Huawei’yi ve 15 milyar dolarlık yeni bir enerji altyapısı planını sahiplendi. Trump, İran muhalefetinin örgütlenebileceği bir bölgeyi oluşturmak üzere Kürtleri kullanmayı değerlendirirken, Erdoğan’ın İran’a yardım etmekle tehdit ettiği iddia edildi. Daha önce de Türkiye, İran’ın nükleer programı üzerinde çalışan bir İsrail casus ağını Tahran’a ele vermişti.

Türkiye’nin lobicileri ve düşünce kuruluşları dünyasındaki savunucuları, Türkiye’nin kötü davranışlarını ve hedeflerdeki uyumsuzluğu kabul edebilir; ancak çoğu zaman bedelin buna değdiğini öne sürerler. Trump, bölgesel güvenliği Erdoğan’a ertelemenin, sınırlı ABD kaynaklarını stratejik açıdan daha büyük önem taşıyan alanlara odaklamak üzere serbest bıraktığını savunuyor. Bu mantığa göre Suriyeli Kürtlere, Ermeni Hristiyanlara ihanet etmek ya da Kıbrıs’ın işgali karşısında sessiz kalmak yalnızca zorunlu bir kötülüktü.

Ne var ki son gelişmeler, Türkiye’nin anlaşmadaki payına düşeni yerine getireceğine güvenmenin budalaca olduğunu gösteriyor. Somali’yi ele alalım: Türkiye, uluslararası havalimanını kontrol ederek, limanı işleterek ve terörle mücadele güçlerini eğiterek Somali’de büyük ölçüde inisiyatifi üstlendi. Türk yetkililer, bunu Somali’yi al-Shabaab’dan korumak için yaptıklarını söylüyor; oysa gerçekte Türkiye’nin tutumu daha çok sömürgeci bir nitelik taşıyor: Somali kaynaklarını çekip alıyor ve cumhurbaşkanını, onun bir tasdik mührü gibi hareket etmeye razı olması karşılığında ayakta tutuyor.

Ancak Türkiye, en azından Batılı ortaklarının tasavvur ettiği biçimde, Somali’nin güvenliğini sağlamayı başaramadı. Türkiye’nin Laascaanood isyanına verdiği destek, al-Shabaab’ın genişlemesinin önünü açtı. Somali’nin e-Visa sistemini uygulamaya koyması felaket oldu; başvuru sahiplerine dair kritik veriler sızdı. Şimdi de, Türkiye’nin eğittiği Duufaan birliğinin Somalili komutanının dizüstü bilgisayarlar, haberleşme ekipmanları ve gizli dosyalarla birlikte al-Shabaab’a iltica ettiği bilgisi sızdırıldı.

Aslında bu, her şeyin yeniden yaşandığı bir déjà vu. Türkiye daha önce IŞİD’le flört etmiş, bunun sonucunda örgüt hızla kontrol alanını genişletmiş ve bunun bedeli Türkiye’nin içinde saldırılar olarak geri tepmişti. Duufaan vakasında iki ihtimal var: Birincisi, Türkiye’nin güvenlik soruşturması yetersizdi; kime güvendiğini bilmiyor. İkincisi ve en az onun kadar muhtemel olanı, Türkiye terör sempatizanlarını, onları kontrol altında tutabileceğine dair yanlış bir inançla öne çıkarmaya çalıştı.

Teoride Erdoğan’ın pazarlığı Trump’a mantıklı gelebilir. Gerçekte ise Erdoğan’ın İslamcı aşırılığı teşvik etmeyi bırakmayı reddetmesi, Türkiye’ye güvenlik vekili rolü vermeyi, itfaiyenin başına seri kundakçı getirmekle diplomatik açıdan eşdeğer kılıyor.

Orta Doğu Forumu analizlerini e-postayla alın: bültene abone olun (İngilizce)