BM çekildi, Türk istihbaratı Somali siyasetindeki nüfuzunu pekiştiriyor

Birleşmiş Milletler, Mogadişu’nun talebi üzerine, 31 Ekim 2026’da Somali’deki siyasi misyonunu kapatarak ülkede üç on yıla yayılan siyasi angajmanını sonlandırdı. İnsani yardım kuruluşları ile lojistik destek ofisi ülkede kalıyor; ancak anayasal anlaşmazlıklarda ve seçimlerde arabuluculuk yapan misyon artık yok. Birkaç gün içinde Uganda askerlerini çekmeye başladı; Washington ise Afrika Birliği barış gücü askerlerine verdiği lojistik desteği sonlandırmaya hazırlanıyor.

Türkiye ise buna karşılık askeri varlığını 2028’e kadar uzattı. Yetki belgesi, korsanlık ve yasa dışı balıkçılık dahil güvenlik tehditlerini kapsıyor. Türkiye ayrıca Nisan 2026’da Curad-1 sahasında açık deniz sondajına başladı. Türk istihbarat teşkilatı, Ankara’nın çıkarlarının bağlı olduğu Somali hükümetinin meşruiyetine ilişkin anlaşmazlıkta arabuluculuğa yardımcı oluyor.

Cumhurbaşkanı Hassan Sheikh Mohamud’un (Hassan Sheikh Mohamud) ilk dört yıllık görev süresi 15 Mayıs’ta yasal olarak sona erdi. Cumhurbaşkanlığı ve parlamento görev sürelerini beş yıla çıkaran anayasa değişiklikleri, hükümetinin bir yıl daha talep edebilmesine imkân tanıdı. Muhalifler, bu düzenlemenin görevdekilere uygulanmasını reddediyor. Seçim komisyonu parlamento seçimlerini 15 Nisan 2027’ye, cumhurbaşkanlığı seçimini ise bir ay sonrasına takvime bağladı. Puntland, Jubaland ve Somali Gelecek Konseyi (Somali Future Council) bu tek taraflı takvimi reddediyor. Somali’nin seçim tarihleri var, ancak bu seçimleri yönetecek kurallar konusunda bir uzlaşı yok.

Türkiye, gerilim Mogadişu sokaklarına taşınırken anlaşmazlığa dahil oldu. Somali basınındaki haberlere göre, haziran ayında Türkiye Millî İstihbarat Teşkilatı’nın başkan yardımcısının başkanlığındaki bir heyet, müzakereleri teşvik etmek üzere ülkeye geldi. Türk yetkilileri daha sonra görüşmeleri canlandırmak için Batılı diplomatlarla birlikte çalıştı. Puntland ve Jubaland, Türkiye’nin kolaylaştırdığı bu formata katılmayı reddetti. Ankara artık yalnızca federal güçleri eğitmiyordu; istihbarat görevlileri, bu güçlere komuta eden hükümetin anayasal yetkisine ilişkin bir uzlaşı arayışındaydı.

Bu durum, Türkiye’yi arabulucu olarak mutlaka devre dışı bırakmaz. Çıkarı olan devletler daha önce de işe yarar anlaşmalara aracılık etti. Ancak Somali’nin federal güçlerini silahlandıran bir hükümetin istihbarat teşkilatı, bu güçlerin başkomutanının yetkisine ilişkin bir anlaşmazlığı çözebilir mi? Muhalefetin, Ankara’nın taraf tuttuğuna dair endişeleri artıyor. Türkiye Somali siyasetine müdahale ettiğini reddediyor; ancak birçok taraf Türkiye’ye arabulucu olarak güvenmiyor. Muhalefet daha geniş kapsamlı bir uluslararası arabuluculuk talep etti, ancak misyon kapandığında Birleşmiş Milletler’in siyasi rolünü devralacak bir yapı ortada yoktu.

Mohamud, muhaliflerini 14–18 Kasım 2026 tarihleri arasında Mogadişu’da görüşmelere davet etti. Davet memnuniyet verici; ancak görev süresi bölgesel yönetimler tarafından tartışmalı görülen bir cumhurbaşkanı, kendi koşullarıyla yürütülecek müzakerelerin seçim kurallarını belirleme yetkisinin kimde olduğunu çözeceğini bekleyemez.

Afrika Birliği Somali Destek ve İstikrar Misyonu’nun yetkisi 31 Aralık 2026’da sona eriyor. Henüz yerine geçecek bir yapı yok. Washington’ın Türkiye’nin devreye girmesine karşı çıkması gerekmez; ancak karşıt tarafların güvendiği bir mekanizma olmaksızın, çıkarı olan herhangi bir gücün Somali’nin dış hakemi konumunda bırakılmasına karşı çıkmalıdır.

Yaklaşan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi görüşmeleri bir fırsat sunuyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio Afrika’ya büyük ölçüde ilgisiz görünse de, nüfus bakımından ikinci sırada yer alan ve kaynak bakımından zengin bu kıta önem taşıyor. Washington, sınırlı kaynaklarını tüketmeden kolaylıkla nüfuzunu ortaya koyabilir ve sonuçları şekillendirebilir. Dışişleri Bakanlığı, yeni ve büyük bir misyon icat etmek yerine, ilgili Somalili tarafların rızasıyla mevcut BM Afrika Boynuzu Özel Temsilcisi için Somali’ye özgü, tanımlı bir arabuluculuk (good office) rolünü değerlendirmelidir. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupalı ortaklar, seçim kuralları konusunda uzlaşı sağlanması için baskı yapmalı ve barış gücü lojistiğinde yapılacak herhangi bir azaltmanın, inandırıcı bir güvenlik geçişinin ardından gelmesinde ısrar etmelidir.

Somali’nin kendi siyasetine ulusal düzeyde sahip çıkma hakkı vardır. Ancak uluslararası bir siyasi misyonun ayrılıp, çıkarı olan yabancı bir istihbarat teşkilatının en etkili arabulucu haline gelmesi egemenliği güçlendirmez. Washington, siyasi uzlaşı üzerindeki nüfuzunu teslim ederken, güvenlik sonuçlarının sorumluluğunu taşımayı sürdürme riskiyle karşı karşıya.