2026 Sincar Anlaşması milisleri silahsızlandıracak mı, aklayacak mı?

2026 Sincar Anlaşması, silahlı grupları devlete entegre edemeyen 2020’deki selefinin akıbetini tekrarlama riski taşıyor. 4.165 Sincar Direniş Birlikleri mensubunun Irak’ın federal güvenlik yapılarına dahil edilmesini ve Kürdistan İşçi Partisi (PKK) kadrolarının Kandil Dağları’na çekilmesini öngören anlaşma, Sincar’ı kimin kontrol ettiği sorusunu çözmüyor. Tersine, hükümet kurumları ile devlet dışı silahlı ağlar arasındaki uzlaşmayı resmileştirerek, Bağdat’ın kendine tabi kıldığını ileri sürdüğü yapıları potansiyel olarak koruyor.

Ezidi toplumunu korumak amacıyla 2007’de kurulan Sincar Direniş Birlikleri, PKK ile yakın bağlar geliştirdi ve Türkiye’nin karşı çıkışının hedefi haline geldi. Grubun konumu, 2014’teki IŞİD işgali sırasında Peşmerge’nin çekilmesinin ardından değişti. 2015’te Sincar’ın IŞİD’den kurtarılmasına yardım ettikten sonra Sincar Direniş Birlikleri, kayda değer bir yerel silahlı güç olarak öne çıktı. Sincar Direniş Birlikleri, 2017’de Irak federal güçlerinin bölgedeki varlığının yeniden tesis edilmesine rağmen askerileşmiş varlığını sürdürdü ve süreç 2022’de Irak ordusuyla çatışmalara vardı.

Bağdat ile Kürdistan Bölgesel Yönetimi arasında imzalanan; Ezidileri Kürdistan Demokrat Partili milletvekillerinin temsil ettiği ve Sincar Direniş Birlikleri’ni dışarıda bırakan 2020 Sincar Anlaşması’nın aksine 2026 anlaşması, Sincar Direniş Birlikleri’ni ve Ezidi Davası İttifakı (Yazidi Cause Alliance) temsilcilerini sürece dahil ediyor; Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile Kürdistan Demokrat Partisi’ni ise dışarıda bırakıyor. Erbil bunu, Sincar’ı tartışmalı bölge olarak tanımlayan Irak anayasal çerçevesinin 140. maddesinin ihlali sayıyor; bu da Kürdistan Demokrat Partisi’ni Bağdat’la karşı karşıya getiriyor.

Bağdat’ın Sincar’a üçüncü bir kaymakam atayarak otoritesini tesis etme girişimi, Ninova valisinin Kürdistan Demokrat Partisi baskısıyla atamayı onaylamayı reddetmesi üzerine idari bir felce yol açtı. Sonuç: Sincar, şu anda birbiriyle yarışan üç kaymakamlık iddiası arasında sıkışmış durumda; bu da Bağdat’tan çıkan yürütme kararnamelerinin bölgesel vetoları aşamadığını gösteriyor. Öte yandan ortaya çıkan bu felç, devlet dışı ağların güvenlik ve yerel yönetim üzerindeki kaldıraçlarını korumasına imkân veren bir güç boşluğu yaratıyor.

2020 Sincar Anlaşması’nın başarısızlığı, sadece Bağdat ile Erbil arasındaki bir anlaşmazlık değildi; Irak hükümetinin dağıtamadığı, birbiriyle rekabet eden silahlı örgütler, siyasi çıkarlar ve ekonomik düzenlemeler arasındaki örtüşmeyi yansıtıyordu.

Yıllardır Sincar Direniş Birlikleri’nin sınır kapıları ve tüneller ağı, İran’ın milislerinin Suriye’ye ve oradan Lübnan’a silah aktarması için lojistik bir güzergâh işlevi gördü. Bölgesel değişimler —özellikle Esad rejiminin çöküşünün ardından Suriye Demokratik Güçleri’nin dağılması— İran’ın Suriye koridorunu daraltarak stratejik tabloyu değiştirdi; buna karşılık sahadaki kaçakçılık ağları olduğu gibi duruyor. 2026 anlaşması, bu yasa dışı gelir kaynaklarına dokunmuyor; kontrolün Bağdat’a devrine ilişkin herhangi bir hüküm de içermiyor.

Bu eksiklik, Bağdat’ın Sincar Direniş Birlikleri’nden ekonomik çıkarlarından vazgeçmesini talep etmenin müzakereleri raydan çıkarabileceğini zımnen kabul ettiğini gösteriyor. Bağdat, Sincar Direniş Birlikleri mensuplarını yerel polis, ordu ve Haşdi Şabi birimlerine dahil ederek, nüfuzlarını ayakta tutan ticari ağları dağıtmadan milis mensuplarını sadece federal maaş bordrosuna aktarmış oluyor. Sonuç, mutlaka silahsızlanma değil; mevcut özerkliklerinin devlet maaşlarıyla sübvanse edilmesi ve bunun savaşçıların paralel komuta yapılarını ve dış hamilerle ilişkilerini sürdürmelerine, siyasi koşullar değiştiğinde federal otoriteye direnmelerine imkân tanımasıdır.

Başbakan Danışmanı Ala Talabani’nin, Sincar Anlaşması’nı ABD’li temsilcinin dayattığı yönündeki açıklaması doğruysa, bu tür taahhütler ABD’nin stratejik öncelikleri değiştikçe çökecektir. Washington açısından 2026 Sincar Anlaşması’nı milis entegrasyonu için bir şablon olarak görmek, Irak’ta devlet gücünün işleyişini yanlış yorumlamak anlamına gelir. Operasyonel komutayı tesis etmeyen, yasa dışı mali ağları dağıtmayan veya ulusal mutabakatı sağlamayan bir entegrasyon, devletin kapasitesini artırmaz. Tersine, devlet dışı aktörlere hukuki kılıf ve federal gelir sağlarken stratejik koridorları istismara açık bırakır. Bu, entegre edilmiş güçler üzerinde İran’ın operasyonel komuta kurduğu anlamına gelmese de şu soruyu gündeme getiriyor: Bağdat, resmen güvenlik kurumlarına dahil ettiği güçlerin sadakatlerini, kaynaklarını ve operasyonel kararlarını denetleyebilecek mi?

2026 anlaşmasının gerçek ölçütü; Bağdat’ın Sincar Direniş Birlikleri’nin entegrasyonuna ilişkin hukuki şartları yayımlayıp yayımlayamayacağına, operasyonel hesap verebilirlikle birlikte doğrudan komuta-kontrolü uygulayıp uygulayamayacağına ve İran yanlısı milisler, Türk güçleri ve PKK artıkları da dahil olmak üzere dış aktörlerin yerel altyapıyı istismar etmesini engelleyip engelleyemeyeceğine bağlı. Böyle bir uygulama olmadan anlaşma, devlet üniforması giydirilmiş bir savaş ağalığını kayda geçirmekten öteye geçmez. Silahlı aktörler resmi entegrasyonu gayriresmi özerkliklerini örtmek için kullanacak, İran’ın vekilleri devletin onayladığı birimler içinde ilişkilerini derinleştirecek ve Sincar’ın stratejik koridorları üzerindeki mücadele, uyum görüntüsünün altında sürüp gidecektir.