Trump diplomasi sinyali veriyor, Tahran Hürmüz'de meydan okuyor

Başkan Donald Trump’ın 23 Mart 2026’da yönetiminin İran İslam Cumhuriyeti’ndeki üst düzey isimlerle görüşmeler yürüttüğünü açıklaması sürpriz olarak karşılandı; bu açıklama petrol fiyatlarını aşağı çekerken küresel piyasaları da yukarı taşıdı. Tahran’ın tepkisi hızlı geldi. İktidar merkezlerinden gelen ilk yalanlamaların ardından İslam Devrimi Muhafızları Ordusu, 24 Mart’ın ilk saatlerinde sert ifadelerle bir reddiye yayımladı.

Devrim Muhafızları’nın başlıca medya organı Tasnim, haberi ABD Başkanı’nın bir taktiği olarak niteleyerek reddetti: "İran'ı savunma konusunda faal olan siyasi ve toplumsal güçler arasında şüphe tohumları ekmeyi, onları düşmana odaklanmaktan uzaklaştırmayı ve başka bir çatışma alanına çekmeyi amaçlayan bir silah."

Trump, ABD’nin İran’la görüşmeler yürüttüğünü ve iki tarafın kendisinin ifadesiyle “önemli mutabakat noktaları”na ulaştığını söyleyerek, çatışmayı sona erdirecek bir anlaşmanın yakın olabileceğini ima etti. Görüşmelerin hafta sonu yapıldığını ve Steve Witkoff ile Jared Kushner gibi temsilciler öncülüğünde sürdüğünü belirtti. Temasları “çok iyi ve verimli” diye niteledi ve bu gerekçeyle, diplomasiye alan açmak amacıyla İran’ın enerji altyapısına yönelik planlanan ABD saldırılarını beş gün ertelediğini duyurdu.

Meclis Başkanı Mohammad-Bagher Ghalibaf’ın adı neredeyse anında gündeme geldi. Politico, Beyaz Saray’daki bazı isimlerin onu potansiyel bir muhatap ve hatta olası bir gelecekteki lider olarak gördüğünü yazdı. Ghalibaf, muhtemelen rakipleri nezdinde şüphe uyandırmamak ya da sistem içinden yekpare bir çizgiyi tahkim etmek için, Washington’la herhangi bir teması hızla yalanladı. İtibarı yıpranmış durumda; sistem içindeki en yolsuz isimlerden biri olarak yaygın biçimde görülüyor ve dar bir iç çevre dışında kayda değer bir desteği yok. Cumhurbaşkanlığına yönelik tekrarlanan adaylık girişimleri sonuç vermedi; mevcut görevini de büyük ölçüde, akrabası olan eski Dini Lider Ali Khamenei’nin desteği sayesinde koruyabildi.

Sadece Ghalibaf değil; geniş bir yelpazedeki yetkililer ve medya kuruluşları da Trump’ın açıklamasını bir geri adım olarak yorumladı. ABD’nin ihtiyatının, İran’ın bölge genelinde enerji altyapısını tehdit edebilme kapasitesini yansıttığını savundular. Tasnim, "Donald Trump … gerçekliğin sert duvarına ve İran'ın tehditlerinin ciddiyetine toslamıştır" dedi. "Şimdi muharebe alanından sosyal medyaya çekilmiş, askeri başarısızlıklarını psikolojik mesajlarla telafi etmeye çalışıyor. İran ise savaş meydanında teyakkuzda kalmaya devam ediyor."

Açıklama daha da ileri giderek, sürgündeki muhalif figür Reza Pahlavi’nin 22 Mart’ta Trump’a İran’ın elektrik şebekesini vurmaması yönünde yaptığı çağrının, yaklaşan bir ABD geri çekilmesinin işareti olduğunu öne sürdü.

24 Mart’ta Meclis Başkanvekili Ali Nikzad sert çizgiyi pekiştirdi: "Ne Hürmüz Boğazı'nı eski haline getireceğiz ne de yalancı olan, onur, insanlık veya vicdan namına hiçbir emare göstermeyen biriyle müzakere edeceğiz" dedi ve geçmiş müzakerelerin bunu gösterdiğini ekledi.

Bu sözler, Hürmüz Boğazı’nın Tahran’ın stratejisinde ne denli merkezi hâle geldiğini ortaya koyuyor. İran, bu su yolunun kontrolünü ya da kesintiye uğratılmasını ABD ve müttefiklerine karşı elindeki en etkili kaldıraç olarak görüyor gibi. Komşu ülkelere yönelik füze saldırıları aralıklarla sürerken, İran’ın Hürmüz üzerinden küresel enerji akışlarını etkileyebilme kapasitesi en güçlü baskı kaynağı olmayı sürdürüyor. Nikzad’ın sözleri daha geniş bir hedefe işaret ediyor: Boğaz üzerinde kalıcı bir hâkimiyet kurmak ve onu sürekli bir nüfuz aracı olarak kullanmak.

Bazı gözlemciler, Trump’ın müzakerelere ilişkin ifadelerini, ABD kuvvetleri konuşlanmayı tamamlayıp seyrüsefer serbestisini güvence altına almaya hazırlanırken zaman kazanma çabası olarak yorumluyor. Washington, bölgedeki duruşunu farklı kuvvetlerden devşirilmiş hızlı müdahale unsurlarının bir karışımıyla güçlendiriyor. USS Boxer’daki 11. Deniz Piyade Seferi Birliği ve USS Tripoli’deki 31. Deniz Piyade Seferi Birliği’nin yanı sıra, yığınak; 82. Hava İndirme Tümeni etrafında kurulu Acil Müdahale Kuvveti gibi Kara Kuvvetleri ve Hava Kuvvetleri hızlı konuşlandırma unsurlarını ve F-15E Strike Eagle’lar dahil ileri konuşlandırılmış savaş uçaklarını da kapsıyor. Bu unsurlar bir arada, bölgede amfibi harekât, hızlı hava hücumu ve süratli takviye kabiliyetine sahip esnek bir kriz müdahale ağı oluşturuyor.

Trump’ın iddiaları ve iyimser tonu kuşkuyu beslese de, çok sayıda bölgesel kaynak Türkiye ve Pakistan gibi aracıları da içerebilecek muhtemel diplomatik temaslara işaret etti. Trump’ın yeni beş günlük süresi, sayımın nasıl yapıldığına bağlı olarak 27 ya da 28 Mart civarında dolacak. O tarihe kadar müzakerelere dair açık bir kanıt ortaya çıkmazsa, askeri boyutun öne geçmesi muhtemel.