MEF Menu
Middle East ForumDonateSupport MEF
Orta Doğu Forumu · Middle East Forum
Observer

Chevron, Girit’in güneyinde Türkiye’nin deniz yetki alanı iddialarını sınıyor

Ankara, Washington’ın açık deniz sondajları yüzünden Türkiye ile ciddi bir anlaşmazlığa girmekten kaçınacağına inanıyor olabilir.

Nicoletta Kouroushi, Kıbrıs merkezli bir siyaset bilimci ve gazetecidir. Çalışmaları Phileleftheros gazetesi, Modern Diplomacy ve Geostrategic Forecasting Corporation gibi yayınlarda yayımlanmıştır. Pire Üniversitesi’nden Uluslararası ve Avrupa Çalışmaları alanında yüksek lisans (MSc) derecesine sahiptir.

The global headquarters of Chevron Corporation in Houston, Texas.
Chevron Corporation’ın Teksas’ın Houston kentindeki küresel genel merkezi. · Shutterstock

Chevron’un Girit’in güneyinde planladığı gaz arama faaliyeti, Amerikan ticari çıkarlarını Doğu Akdeniz’in en çekişmeli deniz yetki alanı anlaşmazlıklarından birinin içine taşıyor. Yunanistan açısından bu yatırım, rakip Türk ve Libya iddiaları karşısında konumunu güçlendirmek için bir fırsat sunuyor. Ancak büyük bir ABD enerji şirketinin varlığı, Türkiye ya da Libya aramaları engellemeye kalkarsa Washington’ın devreye gireceğinin garantisi değil.

Şubat 2026’da Chevron ile HelleniQ Energy, ikisi Girit’in güneyinde olmak üzere dört açık deniz arama bloğu için anlaşmalar imzaladı; Chevron bu bloklarda yüzde 70 işletmeci payına sahip. Olası gaz keşiflerinin ötesinde bu proje, Yunanistan’ın rakip deniz yetki alanı iddialarından etkilenen sularda arama faaliyetini sürdürmesine imkân tanıyor.

20 Ekim’de Libya’nın Bingazi merkezli Temsilciler Meclisi, Trablus hükümetinin Türkiye ile 2019’da imzaladığı deniz yetki alanı mutabakatını onayladı; böylece daha önceki itirazından geri adım atmış oldu ve Ankara’nın doğu Libya’daki artan nüfuzunu yansıttı. Yunanistan, anlaşmanın Girit’in ve diğer Yunan adalarının deniz yetki alanı haklarını yok saydığını savunuyor. Sismik araştırmaların Aralık’ta başlaması, Girit’in güneyindeki operasyonların ise 2027’nin başında yürütülmesi bekleniyor. Türkiye, Yunanistan’ın arama anlaşmalarına şimdiden itiraz etti. Libya da hak iddia ettiği deniz alanlarındaki faaliyetlere itiraz etti ve aramaların sürmesinin Atina ile müzakereleri etkileyebileceği uyarısında bulundu.

Bir Amerikan şirketinin devreye girmesi yeni bir unsur. Türkiye, Yunanistan’ın deniz yetki alanı iddialarına itiraz edebilir; ancak Amerikan işletmesindeki bir projeyi engellemek Washington’la sorun yaratabilir. Libya’nın da enerji sektörünü geliştirmek için yabancı yatırıma ihtiyacı var. Her iki tarafın da, uluslararası şirketleri bölgede faaliyet göstermekten caydırabilecek bir cepheleşmeden kaçınmak için gerekçeleri bulunuyor.

Yine de yatırımın stratejik değeri, bu hükümetlerin Amerikan niyetlerini nasıl değerlendirdiğine bağlı. Ankara, Washington’ın açık deniz aramaları nedeniyle Türkiye’yle ciddi bir anlaşmazlığa girmekten kaçınacağına inanıyor olabilir.

Chevron’un Libya’daki faaliyetleri tabloyu daha da karmaşıklaştırıyor. Şirket, Ocak 2026’da Libya Ulusal Petrol Kurumu (National Oil Corporation) ile bir mutabakat zaptı imzaladı; ardından Sirte Havzası’nda bir arama bloğu elde etti. Dolayısıyla şirketin anlaşmazlığın her iki tarafında da ticari çıkarları var ve istediği şey, hükümetler arasında bir çatışma değil; kaynaklara erişim ve istikrarlı faaliyet koşulları. Atina, şirketin Yunanistan’a yatırım yapma isteğini Yunan dış politikasına destekle karıştırmamalı.

Yunanistan açısından acil öncelik, Amerikan varlığının müdahaleyi önleyeceğini varsaymadan araştırmalara hazırlık yapmak olmalı. Yunan hükümeti, denizde gözdağı verilmesi halinde verilebilecek karşılıkları Washington’la istişare etmeli ve hem doğu hem batı Libya makamlarıyla iletişimi sürdürmeli. Atina ayrıca, Türkiye ile yapılan anlaşmayı destekleyen Libyalı yetkililerle dahi deniz yetki alanı sınırlandırması görüşmelerini sürdürmeli. Temastan kaçınmak, Ankara’ya Libya’nın tutumu üzerinde daha fazla nüfuz alanı bırakır.

Atina, bölgesel ortaklıklarının sınırlarını da gözetmeli. Mısır, Türkiye-Libya mutabakatını reddetse de Ankara ile ilişkilerini geliştirmeyi sürdürüyor; çıkarları arasında sınır güvenliği, siyasi istikrar ve ekonomik iş birliği yer alıyor. Bu öncelikler her zaman Yunanistan’ın deniz yetki alanına ilişkin kaygılarıyla örtüşmüyor. Bu nedenle Atina, Türk nüfuzunu sınırlamak için başka hükümetlere bel bağlamak yerine kendi diplomatik kanallarını güçlendirmeli.

Chevron, Yunanistan’a Washington’da ek bir argüman sağlıyor. Ancak Yunan diplomasisinin yerini tutamaz. Projenin değeri, Atina’nın Libya ile kanalları açık tutarken barışçıl aramalar için destek sağlayıp sağlayamayacağına bağlı olacak. Atina ayrıca araştırmalara yöneltilen her itirazı bir cepheleşme gerekçesi gibi sunmaktan kaçınmalı. Diplomatik protestolarla fiilî müdahale farklı meydan okumalardır ve farklı karşılıklar gerektirir.

Bu ayrım Washington için de önemli. Amerikan şirketleri Doğu Akdeniz’in dört bir yanında faaliyet gösterirken ABD, bölgesel yatırımdan ve artan enerji çeşitlendirmesinden kazanç sağlıyor; ancak Yunanistan, Türkiye ve Libya ile ilişkileri her zaman aynı hedeflere hizmet etmiyor.

Aramalar en hassas sulara yaklaştıkça Washington kritik bir tercihle karşı karşıya kalacak. Kenarda durmak yetmez; Amerikalı yetkililerin hem Ankara hem de Trablus ile açıkça konuşup, gemileri engellemeye yönelik her türlü tehdidin ya da girişimin diplomatik bir karşılık göreceğini net biçimde ortaya koyması gerekiyor. Bu, kamuoyuna yapılacak açıklamalar ya da ilgili hükümetlerle doğrudan temas anlamına gelebilir. Amaç, askeri bir taahhüdün içine sürüklenmeden ya da Yunanistan’ın iddiaları konusunda taraf tutmadan ABD’nin ticari çıkarlarını korumak.

Yakında araştırmaların kendisi bunu sınayacak. Amerikan yatırımı bölgede gerçekten önem taşıyorsa, operasyonlar ilerledikçe Türkiye’nin ve diğerlerinin tepkisi bunu hesaba katacaktır. Washington, sorun başladığında başka tarafa bakıyorsa ABD şirketlerinin bayrak taşımasını ve nüfuz yaymasını bekleyemez. Hedef istikrar ve açık denizlerse, ABD’nin anlaşmazlıklar sahada fiilî karşı karşıya gelmelere dönüşmeye başladığında —en azından diplomatik olarak— geri adım attırmaya hazır olduğunu göstermesi gerekir.

Orta Doğu Forumu analizlerini e-postayla alın: bültene abone olun (İngilizce)