Sıradan insanlar Dubai'de yaşamanın masrafını hâlâ karşılayabiliyor mu?
Kenti cazip kılan maddi güvenceye hiçbir zaman ulaşamadan, sakinler yalnızca Dubai'nin olanaklarının tadını çıkarmakla yetinebilir.
Radhika Lakshminarayanan, otuz yılı aşkın süredir Kuveyt ve Hindistan’daki önde gelen kurumlarda çalışmış bir araştırmacı ve tarihçidir. Small States Security Dilemma—Kuwait after 1991 (Küçük Devletlerin Güvenlik İkilemi—1991 Sonrası Kuveyt) adlı kitabın yazarıdır.

Dubai, lüks gayrimenkul, finans, turizm ve havacılık üzerinden sermaye çekerek küresel bir ekonomik merkez hâline geldi. Ancak yatırım odaklı bu büyüme, kenti ayakta tutan vasıflı ve vasıfsız orta sınıf çalışanların mali dayanıklılığını zorluyor. Asıl soru şu: Bu sıradan sakinler orada yaşamayı hâlâ karşılayabiliyor mu?
Dubai'nin kişisel gelir vergisinin bulunmadığı vergi dostu ortamı kentin cazibesini artırıyor. Ne var ki kent sakinleri; mal ve hizmetlerde yüzde 5'lik katma değer vergisi, yıllık kiranın yüzde 5'i oranındaki belediye konut harcı, bina bakım giderleri, faturalar, bölgesel soğutma ücretleri, Salik otoyol geçiş ücretleri, ücretli otopark ve devlet hizmet harçları dâhil olmak üzere ciddi dolaylı ve gayrimenkulle bağlantılı yüklerle karşı karşıya. Gayrimenkul alıcıları ayrıca yüzde 4'lük devir ücreti, işletmeler ise yüzde 9 kurumlar vergisi ödüyor. Bu kümülatif giderler harcanabilir geliri kayda değer ölçüde azaltıyor.
Dubai'de orta sınıfı standart bir tanımla tarif etmek zor; hane büyüklüğü, uyruk, işveren yan hakları ve mali yükümlülükler yaşam standardını belirliyor. Ayda 4.085–5.450 dolar kazanan bir hane, çocuk yoksa ve konutu işveren sağlıyorsa rahat yaşayabilir. Aynı gelir, bir ailenin kirayı, eğitimi, ulaşımı ve sağlık sigortasını kendi kaynaklarıyla finanse etmesi gerektiğinde kısıtlayıcı hâle geliyor. Buna karşılık inşaat, temizlik, güvenlik, perakende, konaklama ve ev hizmetlerinde çalışıp ayda yaklaşık 275–1.360 dolar kazananlar bambaşka bir gerçekle karşılaşıyor; bu da Dubai'nin ekonomik kazanımlarının eşitsiz dağılımını görünür kılıyor.
Konut, bunun en berrak örneğini sunuyor. Bayut'un 2025 kira piyasası raporu, görece uygun fiyatlı semtlerde bile kayda değer artışları ortaya koydu. İki yatak odalı dairelerin yıllık kirası Deira'da yüzde 20,5 artarak 34.600 dolara, Arjan'da ise yüzde 11,4 artarak 31.300 dolara çıktı. Ayda 5.450 dolar kazanan bir hane için yıllık kira, brüt gelirin yüzde 40'ından fazlasını tüketiyor. Orta ve düşük gelirli sakinlerin önemli bir bölümü daha ucuz konut bulmak için daha uzağa, Şarja ve Acman'a taşınıyor. Şarja'nın Al Nahda bölgesinde tek yatak odalı bir daire yıllık 8.150–12.525 dolara mal olabilirken, Dubai'de bu rakam yaklaşık 17.425 dolar. Ancak bu durum daha uzun yolculuk süresi, akaryakıt ve ulaşım masrafları, trafik sıkışıklığı ve daha az boş zaman anlamına geliyor.
Dubai'de devlet okulları ücretsiz; ancak büyük ölçüde vatandaşlara ayrılmış durumda, bu nedenle yabancılar özel eğitime bağımlı. Özel okullar farklı müfredatlar sunuyor; fakat eğitim ödeneği olmayan aileler ciddi masraflarla karşılaşıyor. Yıllık ücretler Hint okullarında yaklaşık 1.225–9.530 dolar arasında değişirken, İngiliz okullarında 5.720–30.500 dolar aralığında; American Schools of Dubai ise yıllık 16.500 ila 24.300 dolar ücret alıyor. Ulaşım, üniforma, kitap ve ders dışı etkinlikler de maliyetleri artırıyor.
Yükseköğretim de aynı ölçüde pahalı. American University in Dubai'de lisans programları yılda yaklaşık 29.500 dolar tutuyor. Middlesex University Dubai ise yılda yaklaşık 17.575 dolar ücret alıyor. Bu nedenle iki ya da üç çocuklu aileler uzun vadede ciddi yükümlülüklerin altına giriyor; yükseköğretimin sübvanse edildiği bir ülkeden geliyorlarsa Dubai dışında eğitim seçeneklerini de arayabiliyor.
Dubai gelişmiş hastanelere ve uzman hekimlere yatırım yaptı; ancak ağırlıkla özel, sigorta odaklı sistem, özellikle düşük gelirli gruplar ve emekliler için erişimi pahalılaştırıyor. Sağlık sigortası zorunlu olsa da temel poliçeler çoğu zaman hastane ağlarına, uzman muayenelerine ve tedavi kapsamına erişimi kısıtlıyor. Hastalar ayrıca muayene, tetkik ve işlemler için cepten ciddi ödemeler yapmak zorunda kalabiliyor. Sonuçta zamanında ve kapsamlı bakıma erişim, çoğu zaman sigortanın niteliğine ve bunun ötesinde ödeme gücüne bağlı hâle geliyor.
Tahminlere göre 2026–27 döneminde Dubai'de tek bir kişinin, konuta ve yaşam tarzına bağlı olarak ayda yaklaşık 1.770–4.900 dolara ihtiyacı var; bir çift içinse bu tutar 2.670 ila 6.800 dolar civarında. Ayda 5.450 dolar kazanan bir hanede kiranın 1.900 dolar, faturalar ve iletişimin 275 dolar, market alışverişinin 550 dolar, ulaşımın ise 275 dolar tutması bekleniyor. Böylece eğitim, sağlık harcamaları, giyim ve diğer zorunlu ihtiyaçlar için yalnızca 2.450 dolar kalıyor. Bu tablo, acil durumlar, emeklilik planlaması, akrabalara destek ya da varlık edinme seçeneklerini sınırlıyor. Kent sakinleri, Dubai'yi başlangıçta cazip kılan mali güvenceye fiilen ulaşmadan, kentin imkânlarından yararlanmakla yetinebiliyor. Birçoğu işe alım borçlarıyla gelen ve memleketlerindeki ailelerine para gönderme yükümlülüğü taşıyan düşük ücretli göçmen işçiler ise işverenler ücretleri geciktirdiğinde ya da tıbbi acil durumlarla karşılaştıklarında mali sıkıntıya sürükleniyor.
En az bunun kadar kaygı verici olan, hane düzeyindeki ekonomik verilere kamunun erişiminin sınırlı olması. Dubai; gayrimenkul işlemleri, turizm, yatırım ve iş faaliyetlerine dair kapsamlı bilgi yayımlıyor. Buna karşılık hane halkının harcanabilir geliri, borç baskısı, konuta erişilebilirlik ve yoksulluk gibi başlıklardaki benzer göstergeler daha sınırlı kalıyor. Dubai'nin 2024 Household Income and Expenditure Survey'i tamamlanmış olsa da, incelenen istatistik kaynaklarında hane düzeyindeki ayrıntılı harcama verileri kamuya açık biçimde yer almıyor. Tutarlı veri olmadan politika yapıcılar, ekonomik büyümenin gelir grupları genelinde yaşam standartlarını iyileştirip iyileştirmediğini yeterince değerlendiremiyor.
Dubai, Amerikan finansı, havacılığı, lojistiği, ticareti ve yatırımı için önemli bir merkez niteliğinde. Vasıflı profesyonelleri çekme ve elde tutma kapasitesi, bölge genelinde faaliyet gösteren şirketler açısından önem taşıyor. Artan konut ve aile masrafları ücret paketlerini aşındırabilir ve işe alımı güçleştirebilir. Emek sömürüsü, ücret ihlalleri ve işe alım süreçlerinden kaynaklanan istismarlar da uluslararası şirketler için itibar ve tedarik zinciri riskleri doğuruyor.
Dubai'nin yatırım odaklı modeli olağanüstü bir ekonomik başarı sağladı. Ancak refah, yalnızca gayrimenkul fiyatları, yatırım akışları, lüks projeler ve varlıklı yeni gelenler üzerinden ölçülemez. Dubai'nin uzun vadeli rekabet gücü, kenti inşa eden, ona hizmet eden ve ayakta tutan insanların insana yakışır konuta, çocuklarının eğitimine, beklenmedik masraflara ve geleceğe dönük birikime erişip erişemeyeceğine de bağlı.
Orta Doğu Forumu analizlerini e-postayla alın: bültene abone olun (İngilizce)